OʻzbekEnglishРусский Toshkent shahar Mirobod tumani Temiryo'lchilar ko’chasi 1-uy | rektorat@tstu.ru | +998 71-299-00-01 | +998 71 293-57-54

Uglerod va boshqa chiqindilarni kamaytirish

Uglerod va boshqa chiqindilarni kamaytirish

Karbonat angidrid chiqindilarini boshqarish va karbonat angidrid chiqindilarini kamaytirish jarayonini ishlab chiqish

      Issiqxona gazlari chiqindilaridan kelib chiqqan iqlim o’zgarishi tobora keskin global muammo bo’lib kelmoqda. 2016 yilda Yer atmosferasida karbonat angidrid kontsentratsiyasi psixologik jihatdan ahamiyatli ko’rsatkichdan 400 ppm dan oshdi (millionga qism – million havo zarrachasiga CO2 zarrachalari). Asr oxiriga kelib CO2 kontsentratsiyasi qariyb 2 barobar oshishi kutilmoqda. Shu bilan birga, quyosh va shamol energiyasining barqaror o’sishiga qaramay, uglevodorodlarni yoqishning an’anaviy texnologiyalariga hali raqobatbardosh alternativa yo’q.

   Xalqaro energetika agentligi ma’lumotlariga ko’ra, karbonat angidrid chiqindilarining eng katta ulushi temir -po’lat sanoati (30%) va tsement sanoati (26%) hissasiga to’g’ri keladi. Ushbu sanoat mahsulotlariga bo’lgan talab 2050 yilga kelib mos ravishda 30% va 22% ga oshadi. Uglerodni ushlab turish va saqlash texnologiyasi (CCS) 2050 yilga kelib sayyoramizdagi haroratni 1,5-2 ° C gacha ushlab turish uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega deb tan olingan. Bu texnologiyalardan foydalanish “iflos” korxonalar chiqindilarini sezilarli darajada kamaytirishning samarali usuli hisoblanadi.

     2020 yil 30 aprelda O’zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi “2020-2030 yillarda O’zbekiston Respublikasini elektr energiyasi bilan ta’minlash kontseptsiyasi” ni qabul qildi, Osiyo taraqqiyot banki va Jahon Banki ishtirokida ishlab chiqilgan. Kontseptsiya mavjud elektr stansiyalarini modernizatsiya qilishni, qayta tiklanadigan energiya manbalari va atom elektr stantsiyalaridan foydalangan holda yangi turdagi energiya ishlab chiqarishni yaratishni nazarda tutadi. Bu chora -tadbirlar 2010 yilga nisbatan 2030 yilgacha issiqxona gazlari chiqindilarini 10% ga kamaytirish imkonini beradi.

   Hozirgi vaqtda ushbu hujjat asosida O’zbekistonning kam uglerodli energiya strategiyasi ishlab chiqilmoqda, uni tayyorlashda Evropa tiklanish va taraqqiyot bankining mutaxassislari ishtirok etmoqda. Strategiya, bir tomondan, mamlakatni energiya bilan ta’minlash muammosini hal qilish, boshqa tomondan, atrof -muhitga salbiy ta’sirini kamaytirish uchun zarur. Universitetimiz olimlari uglerod energiyasidan foydalanish oqibatlariga bag’ishlangan xalqaro sammitlarda, kongress va konferentsiyalarda qatnashadilar. Buning asosiy sababi haroratning ko’tarilishi natijasida ekotizimga va Orol dengiziga katta ta’sir ko’rsatilayotgani haqida mavzuni yoritish va muammoga yechim topishdir.

  Shunday qilib, professor Shadimetov Yu.Sh. 2002 yilda “Barqaror rivojlanish bo’yicha jahon sammiti” da qatnashgan. Janubiy Afrika Yoxannesburg, “Markaziy Osiyo mintaqasida iqlim o’zgarishi va barqaror rivojlanish muammosi” ma’ruzasi bilan.

   U 2006 yilda Vena shahrida bo’lib o’tgan Rim klubi yig’ilishida “Iqlim o’zgarishi va Markaziy Osiyodagi ekologik xavfsizlikning mintaqaviy muammolari” haqida ma’ruza qildi. 2007 yilda Nyu -Yorkda “Orol dengizi va Orol muammosi – xalqaro hamkorlikning muhim sharti”, 2008 yilda Germaniyaning Berlin shahrida Ebert jamg’armasi ko’magida “Orol va Orol muammolari bo’yicha xalqaro konferentsiya” bo’lib o’tdi. Yana, prof. Shadimetov Yu.Sh. YuNESKO rasmiy saytida “Yashil tashabbus mahalliy jamoalarni O’zbekistondagi kamayib borayotgan Orolni qutqarishga o’rgatadi” mavzusida maqola yozgan, bu Orol dengizining qurib borishini uglerod energiyasidan tobora ko’proq foydalanish natijasida kelib chiqadigan issiqxona effekti bilan bog’laydi.

    Bundan tashqari, professor Bazarov B.I. va Kodirov S.M. muqobil yoqilg’i turlarini ishlab chiqish, xususan, yuk mashinalarida gazdan foydalanish, asosiy yoqilg’i manbai sifatida vodoroddan foydalanish, shuningdek, elektromobilni ishlab chiqish davom etmoqda.

Bu tadqiqotlarning barchasi, birinchi navbatda, an’anaviy energiya turidan foydalanishni qisqartirish bilan bog’liq, chunki bu sayyoradagi haroratning ko’tarilishiga ta’sir qiladi.

 

✅Bizning ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimizga a’zo bo’ling!
Tstu.uz | Telegram  | Facebook  | Instagram